Verdriet en veerkracht bij kinderen

Wat je ziet, wat je niet ziet en hoe je erbij kunt blijven. Verdriet hoort bij het leven. Ook bij dat van kinderen. Of het nu gaat om een ruzie op school, een huisdier dat overlijdt, een ouder die verdrietig is, of een onveilig gevoel in een situatie die ze nog niet helemaal begrijpen. Kinderen voelen veel en vaak meer dan wij denken.

Verdriet zit niet altijd in tranen
Bij volwassenen herkennen we verdriet vaak aan tranen, stil zijn of uitspreken wat er speelt. Bij kinderen werkt dat anders. Verdriet kan zich verstoppen achter boosheid, druk gedrag, buikpijn of terugtrekken. Soms uit verdriet zich pas veel later en soms is het helemaal niet zichtbaar.

Kinderen verwerken emoties niet lineair of logisch. Het ene moment zijn ze overstuur, het volgende moment spelen ze alsof er niets aan de hand is. Dat is geen onverschilligheid, maar hoe hun brein hen beschermt.

Ook het verdriet van ouders wordt gevoeld
Kinderen voelen niet alleen hun eigen verdriet. Ze pikken ook haarfijn het verdriet van hun ouders op. Zelfs als je denkt dat je het goed verborgen houdt. Een andere toon, een iets minder geduldig moment, een kort antwoord of een blik. Het zijn signalen die jonge kinderen onbewust oppikken.

Ze kunnen daar vervolgens onrustig van worden, zich verantwoordelijk gaan voelen of juist extra ‘braaf’ gedrag laten zien. Niet om lastig te doen, maar omdat ze iets aanvoelen waar ze geen woorden voor hebben.

Daarom is het belangrijk om, als het kan, eerlijk te zijn over je eigen gevoel. Een eenvoudige zin als “Mama is een beetje verdrietig vandaag, maar dat is niet jouw schuld” kan al helpen om spanning bij een kind weg te nemen.

Gevoelens uiten is soms lastig
Voor kinderen is het niet vanzelfsprekend om te vertellen wat ze voelen. Niet omdat ze het niet willen, maar omdat ze:
- niet altijd weten wat ze voelen
- bang zijn dat het ‘fout’ is om te zeggen
- anderen niet tot last willen zijn
- denken dat volwassenen het al druk genoeg hebben

Daarom is het heel belangrijk om goed naar gedrag van een kind te blijven kijken. Een kind vertelt vaak veel met zijn lichaam, spel of juist door stil te zijn. 

Hoe help je een kind met verdriet?
Je hoeft verdriet niet op te lossen. Kinderen hebben geen snelle oplossingen nodig, maar wel een veilige omgeving waarin ze zich gezien voelen.

Wat helpt:
- Er gewoon zijn
- Benoemen wat je ziet: “Ik zie dat je stil bent vandaag.”
- Niet invullen, maar uitnodigen: “Wil je er iets over zeggen?”
- Samen iets doen zoals tekenen, wandelen of iets kleins bakken. Een activiteit helpt vaak om een gesprek te openen.
- Emoties bevestigen zonder te bagatelliseren: “Dat is ook verdrietig” in plaats van “Ach joh, komt wel goed.”

Verdriet en veerkracht
Het mooie is: waar verdriet is, is ook ruimte voor veerkracht. Kinderen zijn vaak ongelooflijk flexibel en creatief in hoe ze omgaan met moeilijke dingen. Veerkracht betekent niet dat een kind ‘over iets heen’ is, maar dat het zich door iets heen weet te bewegen, op zijn eigen tempo.

Je kunt veerkracht versterken door:
- successen te benoemen (hoe klein ook)
- terug te blikken op eerdere moeilijke momenten die ze doorstaan hebben
- kinderen keuzes te geven die hen autonomie geven
- ruimte te blijven maken voor alle gevoelens