De Gouden Weken: bouwen aan een klas waarin ieder kind zich gezien voelt

Het schooljaar is weer begonnen. Nieuwe juffen en meesters, nieuwe plekken in de klas en soms ook nieuwe klasgenoten. Zelfs in een groep waarin veel kinderen elkaar al kennen, begint de groepsvorming na de zomervakantie voor een deel opnieuw.

Wie zit er naast wie? Met wie speel ik in de pauze? Wat verwacht deze leerkracht van mij? Durf ik iets te zeggen in de klas? En waar is mijn plek binnen de groep?

De eerste weken van het schooljaar zijn daarom belangrijk voor hoe een klas zich de rest van het jaar ontwikkelt. In het onderwijs worden deze eerste weken niet voor niets de Gouden Weken genoemd.

Wat zijn de Gouden Weken
De Gouden Weken zijn grofweg de eerste vier tot zes weken van het nieuwe schooljaar. In deze periode leren kinderen elkaar opnieuw kennen en ontstaat er een nieuwe groepsdynamiek.

Ook wanneer een klas grotendeels hetzelfde is gebleven, kunnen verhoudingen veranderen. Kinderen zijn ouder geworden, vriendschappen zijn veranderd en er staat misschien een andere leerkracht voor de groep.

Kinderen zijn in deze periode bewust en onbewust bezig met vragen als: hoor ik erbij, bij wie voel ik me prettig, wat zijn de regels en hoeveel ruimte krijg ik om mezelf te zijn. Juist daarom is dit een waardevolle periode om bewust te investeren in kennismaken, samenwerken, afspraken maken en een veilige sfeer in de groep.

Veiligheid
Een prettig groepsklimaat is niet alleen belangrijk voor de gezelligheid in de klas. Een kind dat zich veilig en geaccepteerd voelt, heeft meer ruimte om mee te doen, vragen te stellen en fouten te maken.

Denk bijvoorbeeld aan een kind dat het antwoord op een vraag denkt te weten, maar toch zijn vinger niet opsteekt omdat het bang is dat andere kinderen zullen lachen als het antwoord fout is.

Of een kind dat tijdens het buitenspelen graag mee wil doen, maar niet goed weet hoe het aansluiting moet zoeken.

Wat aan de buitenkant misschien lijkt op stil, afwachtend of teruggetrokken gedrag, kan vanbinnen te maken hebben met spanning of onzekerheid.

Daarom gaat groepsvorming niet alleen over samen leuke activiteiten doen. Het gaat ook over een omgeving creëren waarin kinderen ervaren dat verschillende gevoelens, meningen en persoonlijkheden er mogen zijn.

Emoties bij groepsvorming
Blij, enthousiast en nieuwsgierig zijn misschien de gevoelens die we graag zien aan het begin van een nieuw schooljaar. Maar er zijn natuurlijk veel meer emoties.

Een kind kan zenuwachtig zijn voor een nieuwe leerkracht. Verdrietig omdat een beste vriend ineens veel met iemand anders speelt. Boos na een conflict op het schoolplein. Trots omdat het voor het eerst iets hardop durfde te vertellen. Of opgelucht omdat het naast een vertrouwd klasgenootje mag zitten.

Door ook voor deze emoties ruimte te maken, leren kinderen niet alleen zichzelf beter begrijpen, maar ook elkaar.

Een simpele vraag als "Hoe kom jij vandaag binnen?" kan soms meer vertellen dan "Heb je een leuke ochtend?"

Emoties zichtbaar maken
Niet ieder kind kan gemakkelijk vertellen wat het voelt. Zeker in een groep kan het spannend zijn om hardop te zeggen dat je onzeker, boos of verdrietig bent.

Een visueel hulpmiddel zoals de Mood Wall kan dan helpen. Kinderen hoeven niet direct een heel verhaal te vertellen, maar kunnen eerst aangeven welke stemming op dat moment bij hen past.

Dat geeft ook de leerkracht informatie. Misschien valt op dat een kind meerdere ochtenden gespannen binnenkomt. Of blijkt dat verschillende kinderen zich na een bepaalde situatie onrustig voelen.

Een check in hoeft bovendien geen lang klassengesprek te worden. Juist door regelmatig kort aandacht te besteden aan hoe iedereen erbij zit, wordt praten over gevoelens steeds gewoner.

Aan de slag tijdens de Gouden Weken
Er zijn veel kleine manieren om sociaal emotionele ontwikkeling onderdeel te maken van deze eerste weken.

Begin de dag bijvoorbeeld met een korte check in via de Mood Wall en bespreek af en toe een paar gekozen stemmingen. Gebruik scenariokaarten met vragen als: "Wat zou jij doen als iemand alleen op het schoolplein staat?" of "Wat kun je doen als je boos wordt tijdens een spel?"

Laat kinderen ook samen nadenken over wat zij nodig hebben om zich prettig te voelen in de klas. Welke afspraken vinden zij belangrijk? Hoe willen ze dat er wordt gereageerd wanneer iemand een fout maakt? Wat kunnen ze doen wanneer iemand zich buitengesloten voelt?

Ook complimenten kunnen een mooie rol spelen. Niet alleen "wat heb je dat goed gedaan", maar juist complimenten over gedrag binnen de groep: "Ik zag dat je even wachtte tot zij was uitgepraat" of "Je vroeg of hij mee wilde doen."

Zo worden begrippen als rekening houden met elkaar, luisteren en samenwerken heel concreet.

Investering voor het jaar
Een sterke groep ontstaat natuurlijk niet in zes weken. Ook na de Gouden Weken blijft aandacht voor groepsvorming en emoties belangrijk.

Maar juist aan het begin van het schooljaar ligt er een mooie kans om de basis te leggen. Om kinderen vanaf de eerste weken te laten ervaren dat het niet alleen belangrijk is wat je weet en kunt, maar ook hoe je je voelt, hoe je met anderen omgaat en wat je nodig hebt om prettig te kunnen leren.

Want een klas waarin kinderen zich gezien en veilig voelen, geeft ruimte om te groeien. Als individu én als groep.

Wil je de Gouden Weken gebruiken om extra aandacht te besteden aan emoties, groepsvorming en verbinding?

Tot 1 oktober ontvang je met de code GOUD25 25% korting op alle producten in onze webshop.

Voor scholen, kinderopvang, coaches en andere professionals die kinderen willen helpen om gevoelens gemakkelijker te herkennen, benoemen en bespreekbaar te maken.